کلاس های VIP پایه دهم تابستان 99 لینک خبرها
دسته‌بندی:   مشاوره

فنون مطالعه (ویژه نامه، ایام امتحان)

فنون مطالعه (ویژه نامه، ایام امتحان)

آیا تاکنون به این موضوع فکر کرده اید که هنگام مطالعه از چه روشی استفاده می کنید؟ یک روش مطالعه صحیح و اصولی می تواند بسیاري از مشکلات تحصیلی را از بین ببرد. بررسی هاي بعمل آمده گویاي آن است که افرادي که در زمینه تحصیل موفق بوده اند، روش صحیحی براي مطالعه داشتند. یادگیري مسئله اي است که در سراسر طول زندگی انسان به ویژه در دوران دانش آموزی و دانشجویی اهمیت زیادي دارد. چرا که دانش آموزان و دانشجویان همیشه در معرض امتحان و آزمون قرار دارند و موفقیت در آن آرزوي بزرگ شان است.

شاید به افرادي برخورده باشید که می گویند "همه کتاب ها و جزوه ها را می خوانم، اما موقع امتحان آنها را فراموش می کنم، یا من استعداد درس خواندن را ندارم، چون با اینکه همه مطالب را میخوانم اما همیشه نمراتم پایین است و یا ... ." بسیاري از اینگونه مشکلات به نداشتن یک روش صحیح براي مطالعه باز می گردد. عده اي فقط به حفظ کردن مطالب اکتفا می کنند، بطوري که یادگیري معنا و مفاهیم را از نظر دور می دارند. این امر موجب فراموش شدن مطالب بعد از مدتی می شود، در واقع آنچه اهمیت دارد یادگیري معنا و مفهوم است، چیزي که نمی توانیم و نباید از آن دور باشیم.

براي آنکه مطلبی کاملا آموخته شده و با اندوخته هاي پیشین پیوند یابد، باید حتما معنا داشته باشد، در این صورت احتمال یادگیري بیشتر و احتمال فراموشی کمتر خواهد شد. بنابراین قبل از اینکه خود را محکوم کنیم به نداشتن استعداد درس خواندن، کمبود هوش، کمبود علاقه، عدم توانایی و سایر موارد، بهتر است نواقص خود را در مطالعه کردن بیابیم و به اصلاح آنها بپردازیم. در اینصورت به لذت درس خواندن پی خواهیم برد. اولین قدم در این راستا آن است با اندکی تفکر عادت هاي نامطلوب خود را در مطالعه یافته و سپس عادت هاي مطلوب جایگزین آن گردد.

براي تغییر عادات مطالعه مراحل زیر را باید در نظر گرفت:

  1. آگاهی درباره موضوع
  2. علاقه
  3. ارزیابی (ارزیابی اطلاعات بدست آمده با در نظر گرفتن موقعیت هاي موجود)
  4. آزمایش (بکار بستن فکر)
  5. مطابقت خود با فکر تازه و اختیار و قبول آن

انواع روش هاي مطالعه

  • روش پس ختام
    این روش یکی از مهم ترین و معروف ترین روش هاي بهسازي حافظه است. متشکل از حروف اول (PQ4R) نام این روش همانند نام انگلیسی آن شش مرحله آن است.
  1. مراحل پیش خوانی
    در این مرحله کتاب یا مطلب بصورت یک مطالعه اجمالی و مقدماتی مطالعه شود. از جمله موارد این مرحله خواندن عنوان فصل ها، خواندن سطحی فصل، توجه به تصاویر، بخش هاي اصلی و فرعی و خلاصه فصل ها می باشد. هدف در این مرحله یافتن یک دید کلی نسبت به کتاب و ارتباط دادن بخش هاي مختلف کتاب با یکدیگر می باشد.
  2. مرحله سؤال کردن
    پس از مطالعه اجمالی موضوعات و نکات اصلی، به طرح سؤال در مورد آن ها بپردازید. این کار باعث افزایش دقت و تمرکز فکر و سرعت و سهولت یادگیري می گردد.
  3. مرحله خواندن
    در این مرحله به خواندن دقیق و کامل مطالب کتاب پرداخته، که هدف فهمیدن کلیات و جزئیات مطالب و نیز پاسخگوي به سؤالات مرحله قبل می باشد. در مرحله خواندن براي فهم بهتر مطالب می توان از کارهایی مثل یادداشت برداري، علامت گذاري و خلاصه نویسی بهره جست.
  4. مرحله تفکر
    در این مرحله هنگام خواندن، ساختن سؤال ها و ایجاد ارتباط بین دانسته هاي خود، درباره مطلب فکر کنید. در این مورد نیز مهم ترین اصل همان بسط معنایی است. بسط معنایی ممکن است در مراحل پنجم و ششم نیز یعنی در مراحل از حفظ گفتنی و مرور کردن نقشی داشته باشد.
  5. مرحله از حفظ گفتنی
    در این مرحله باید بدون مراجعه به کتاب و از حفظ به یادآوري مطالب خوانده شده پرداخته شود و بار دیگر به سؤالاتی که خود فرد طرح کرده بود پاسخ دهد. در اینجا باید مطالب آموخته شده را در قالب کلمات براي خود کرده، در غیر اینصورت لازم است که مجددا به خواندن مطالبی که آموخته نشده پرداخته شود. مرحله از حفظ گفتنی در پایان هر بخش انجام می گیرد و وقتی بخش هاي یک فصل به اتمام رسید به مرحله بعد ، یعنی مرور کردن یا آزمون وارد می شویم.
  6. مرحله مرور کردن
    این مرحله ، که مرحله آزمون نیز می باشد، در پایان هر فصل انجام می گیرد. در اینجا به مرور موضوعات اصلی و نکات مهم و نیز ارتباط مفاهیم مختلف به یکدیگر پرداخته و در صورت برخورد با موضوعات مورد اشکال به متن اصلی یا مرجع مراجعه شود. یکی از راه هاي کمک به این مرحله پاسخگوئی به سئوالات و تمرینات پایان فصل است: اجراي این مرحله می تواند مقداري از اضطراب امتحان را کاهش دهد.
  • روش دقیق خوانی
    هدف از این مرحله این است که مطالب کامل و دقیق درك شده و بصورتی سازمان یافته و منظم در حافظه نگهداري شود. برخی از فنون موجود که می تواند به روش دقیق خوانی کمک کند عبارتند از:
  1. تکنیک خلاصه برداری
    به نوشتن عبارت ، مفاهیم و موضوعات کلیدي متن پرداخته ، بطوري که در مرور مطالب ، با نگاه کردن و خواندن خلاصه ها ، همه مطالب خوانده شده را یادآوري کند. یک روش بسیار مطلوب این است که از خلاصه ها نیز دوباره خلاصه برداري شود.
  2. تکنیک سازماندهی مطالب
    این تکنیک باعث افزایش درك و سرعت یادگیري و سهولت در بازیابی مطالب آموخته شده می شود. براي سازماندهی مطالب استخراج سه بخش از متن اصلی مورد مطالعه لازم است که عبارتند از:
    موضوع اصلی: موضوعی که تمامی مطالب را در بر می گیرد و بقیه مطالب حول و حوش آن می چرخد.
    نکته هاي اصلی: خطوط و اندیشه هاي اصلی و مهم هستند که در مجموع موضوع اصلی را می سازند و از صراحت بیشتري برخوردار است.
    نکات جزئی: اطلاعات جزئی تر هستند که بصورت مثال ها، نمونه ها ، عکس و تصویر اطلاعات واقعی مطرح می گردند.
  3. تکنیک علامت گذاري در متن
    در این تکنیک علامتهایی را بر روي متن اصلی انجام داده، از قبیل علامت گذاري به شکل هاي مختلف در متن، خط کشیدن زیر عبارات مهم، حاشیه نویسی و ...، این موارد بسته به سلیقه هاي افراد متفاوت می باشد. اما نکته مهمی که در هر نوع علامت گذاري حائز اهمیت است این است که، بهتر است همانند تکنیک سازمان دهی، مطالب را در سه دسته مجزا (موضوع اصلی ، نکته اصلی ، موارد جزئی) قرار داده و آن ها را با علامت هاي مختلف نشان دهید.

در کنار روش مطالعه عوامل محیطی نیز در میزان یادگیري تأثیر دارد. یک محیط مناسب باعث توجه و تمرکز بهتر و بیشتري می شود.

  • حذف عوامل مزاحم فکري
    مواردي هست که بخش عظیمی از وقت و فعالیت ذهنی را موضوعاتی به خود مشغول می دارند که هیچ رابطه با موضوع ندارند، موضوعاتی مانند: رفتار معلمان و استادان، افزایش شهریه و نوع رفت و آمد و … برخی از موضوعاتی هستند که موقع مطالعه اگر به آنها فکر شود از کارایی مطالعه می کاهد. برخی حتی خیال پردازی هایشان را موقع مطالعه انجام می دهند؛ که به شدت فکر را آشفته کرده و تمرکز را از بین می برد. توصیه کلی این است که اگر نمی توانید ذهن خود را از افکار مختلف پاك کنید تا بر روي موضوع مورد مطالعه تمرکز کنید، مطالعه را کنار بگذارید و زمانی مطالعه را شروع کنید که سرحال، علاقمند و متمرکز هستید.
  • فراهم کردن محیط مناسب
    محل و مکانی که مطالعه در آنجا انجام می شود باید مناسب باشد. منظور از محل مناسب مکانی است که آرام، ساکت و دور از عوامل مزاحم محیطی باشد، این باعث تمرکز بهتر روي موضوع مطالعه می شود. بعضی افراد محل و زمانی را براي مطالعه انتخاب می کنند که بسیار شلوغ و پر سرو صدا است و بعضی از افراد رختخواب را براي مطالعه انتخاب می کنند و توقع یادگیري سطح مطلوب را دارند، ولی از این حقیقت غافلند که این محل ها بدترین محل براي مطالعه است.

قواعد مطالعه کتاب هاي دشوار

پاسخ سوال اخیر در یکی از قواعد مهم خواندن نهفته است. شما باید کتاب را قبل از تسلط بر آن، سطحی بخوانید. ابتدا چیزهایی را دنبال کنید که می توانید آنها را بفهمید و خودتان را در برابر مطالب دشوار گرفتار نسازید. پاراگراف هاي پیشین، زیرنویس ها، مباحث و مراجعی را که از آنها می ترسید، درست بخوانید. کتاب داراي مطالبی است که شما سریعا آن ها را درك می کنید. حتی اگر نصف مطالب یا کمترش را درك کردید، شما می توانید کتاب مورد مطالعه را تا حدودي بفهمید. یکی از روش هاي کتاب خوانی سطحی به خواندن اجمالی معروف است. درست است که با مطالعه سطحی نمی توانید به آنچه که با خواندن و مطالعه عمیق بدست می آورید، برسید. با این حال خواندن اجمالی روش کاربردي است. در مواقعی که شما با انبوهی از کتاب ها روبرو هستید، با سطحی خوانی و با دقت شگفت آوري می توانید درکی کلی از محتواي کتاب بدست آورید.

  • مراحل سطحی خوانی
    براي سطحی خوانی مراحل زیرین روش مناسب براي شروع مطالعه کتاب به صورت اجمالی است:
  1. عنوان صفحه و مقدمه
    به عنوان و مقدمه نگاه کنید و بویژه به عناوین فرعی یا دیگر نشانه هایی توجه کنید که به هدف و چشم انداز کتاب یا نویسنده اشاره دارد. از این طریق آشنایی مختصري با محتواي کتاب هم خواهید یافت.
  2. مطالعه فهرست مطالب
    فهرست مطالب را براي کسب دریافت کلی از ساختار کتاب بخوانید. از فهرست کتاب به عنوان نقشه جاده ، قبل از شروع سفر کمک بگیرید، این عمل نیز یک دید عمومی از کتاب براي شما بدست می دهد.
  3. مطالعه فهرست موضوعی
    فهرست موضوعی کتاب را بازبینی کنید تا با دامنه موضوعات تحت پوشش یا منابع مورد استفاده مولفان و حتی خود مولفان آشنا شوید. هرگاه فهرست اطلاعات در پایان هر فصل ، مهم و حساس به نظر رسید، براي درك بهتر، آن ها را در متن پیدا کنید، بدین طریق شما کلید نزدیک شدن به مولف را پیدا می کنید.

شروع مطالعه

محتوا شما دیگر براي خواندن کتاب یا سطحی خوانی، هر کدام را که انتخاب کنید، آماده هستید. اگر سطحی خوانی را انتخاب کنید به فصولی از کتاب نگاه کنید که حاوي بندهاي اصلی یا عبارات خلاصه شده در شروع یا پایان فصل هستند. پس صفحات را ورق بزنید. در عین حال یکی دو پاراگراف و گاهی هم چند صفحه متوالی را بخوانید. بدین صورت کتاب را ورق زده، همواره در پی یافتن نبض مطلب باشید، با این روش و تعمیم آن به کل کتاب شما آن را خوانده اید و محتوا و مطالبش را یاد گرفته اید.

تذکر مهم

اگر با این روش شروع به سطحی خوانی کتاب بکنید، چه بسا در پایان پی ببرید که به هیچ وجه در حال سطحی خوانی نیستید، بلکه آن را با دقت می خوانید، آن را می فهمید و از آن لذت می برید. بنابراین زمانی که کتاب را زمین بگذارید، درمی یابید که بعد از این هیچ موضوعی برایتان دشوار نخواهد بود. به عبارتی مطالعه هیچ کتاب و مطلبی براي شما مشکل نخواهد بود و در کل کتاب مشکلی ندارید.

منبع: مرکز مشاوره دانشگاه شریف

برچسب‌ها:
دیگر مقالات سایت
معنی بخشی به زندگی

معنی بخشی به زندگی

ویکتورفرانکل روان شناس معنا گرا برای معنا بخشیدن به زندگی سه را پیشنهاد می کند.

چرا بعضی‌ها باهوش‌تر هستند؟

چرا بعضی‌ها باهوش‌تر هستند؟

تعداد انسان‌هایی که به باهوشی انیشتین هستند انگشت شمار است و بر اساس مطالعات انجام شده ضریب هوشی در برخی مناطق زمین بالاتر از دیگر مناطق است، پدیده‌ای که...

فنون مطالعه (ویژه نامه، ایام امتحان)

فنون مطالعه (ویژه نامه، ایام امتحان)

آیا تاکنون به این موضوع فکر کرده اید که هنگام مطالعه از چه روشی استفاده می کنید؟ یک روش مطالعه صحیح و اصولی می تواند بسیاري از مشکلات تحصیلی را از بین ببرد. بررسی هاي ب...