کلاس های VIP پایه دهم تابستان 99 لینک خبرها
دسته‌بندی:   سلاطین علم

ریاضیات مثل کوهنوردی است. (مریم میرزاخانی)

ریاضیات مثل کوهنوردی است. (مریم میرزاخانی)

گفت و گویی با مریم میرزاخانی، مترجم شیرین سادات صفوی

از مریم میرزاخانی کمتر از از انگشتان یک دست مصاحبه به جای مانده است. او ترجیح می‌داد از مصاحبه های فراوان و حاشیه هایی که ممکن است بعد از این مصاحبه به وجود آید ، دوری کند. در گفتگوی زیر، درباره دنیای ریاضیات، دنیای که از دوره نوجوانی تا زمان مرگ به آن زندگی کرد صحبت کرده است. میرزاخانی مصاحبه زیر را با موسسه ریاضی کلی انجام داد. این مصاحبه قبلاً در شماره ۱۱۱ دانستنیها چاپ شده است.

اولین بار چه عاملی شما را به ریاضیات جلب کرد؟ اولین خاطره تان از ریاضیات چیست؟

 بچه که بودم دوست داشتم نویسنده شوم. هیجان انگیزترین سرگرمی من خواندن کتاب بود. در حقیقت، هرچیزی که به دستم می‌رسید را می‌خواندم. تا قبل از آخرین سال دبیرستان، اصلا به فکرم هم نمی رسید که بخواهم ریاضیات را دنبال کنم. من در خانواده ای بزرگ شدم که یک خواهر و دو برادر داشتم. پدر و مادرم همیشه از ما حمایت می‌کردند. آنها به این مسئله اهمیت می دادند که ما در آینده شغل های رضایت بخش و خوبی داشته باشیم اما معروف شدن برایشان اهمیتی نداشت. می شود گفت آن دوران خیلی روی من تاثیر داشت، با این که داشتیم جنگ ایران و عراق را هم تجربه می‌کردیم.

 برادر بزرگم به طورکلی به علوم علاقه داشت. همیشه از چیزهایی که در مدرسه یاد گرفته بود برایم تعریف میکرد. اولین خاطره از ریاضی، احتمالاً زمانی است که او مشکل جمع کردن تمامی اعداد ۱ تا ۱۰۰ را برایم تعریف کرد. فکر می کنم خودش در یک مجله علمی خوانده بود که چطور گاوس این مسئله را حل کرده است. راه حل این مسئله برای من خیلی جذاب بود؛ این اولین باری بود که از یک راه حل زیبا لذت بردم، اگرچه این راهکار مال خودم نبود.

 کمی از تحصیلات ریاضی خودتان بگویید. تجربیات و افرادی روی شما بیشترین تاثیر را داشتند؟

می شود گفت که من خیلی خوش شانس بودم. جنگ همان زمانی تمام شد که من دبستان را به پایان رساندم. اگر ۱۰ سال زودتر به دنیا آمده بودم، فرصتی به آن خوبی در اختیارم قرار نمی گرفت. دوره دبیرستان به یکی از بهترین مدارس تهران یعنی مدرسه فرزانگان رفتم و معلم های فوق العاده ای داشتم. در اولین هفته ورود به راهنمایی، با بهترین دوستم که بتواند در علایقم شریک باشد و به من انگیزه دهد، آشنا شدم. در خیابان مدرسه ما، کتابفروشی های زیادی بود. هنوز یادم هست که چطور در آن خیابان شلوغ راه می رفتیم، به کتابفروشی ها سر می زدیم چقدر همه این‌ها برای ما هیجان انگیز بود. آن موقع اجازه نداشتیم خیلی با کتاب‌ها ور برویم و باید بلافاصله آنها را می‌خریدیم. بنابراین خیلی کتاب های تصادفی به دست مان می افتاد.

 مدیر مدرسه مان هم زن فوق‌العاده بود که حاضر بود برای به وجود آوردن فرصت‌های مشابه مدارس پسرانه برای ما، هر کاری بکند. بعد از آن سراغ المپیاد ریاضی رفتم. این المپیاد من را با سوالات مشکل تری در گیر میکرد. به عنوان یک نوجوان ، از چالش این سوالات لذت می بردم. ولی مهمتر از همه ملاقات با ریاضیدان ها و دوستانم در دانشگاه صنعتی شریف بود. من هرچه بیشتر با ریاضی وقت می گذراندم، بیشتر علاقه‌مند می شدم. در دانشگاه صنعتی شریف ما کلاس های حل مسئله و گروه های دوستانه مطالعه با همکلاسی ها داشتیم. دوستی ها و کمک های افرادی که آنجا و بعداً در هاروارد با آنها آشنا شدم، خیلی به من کمک کرد؛ بنابراین از همه آنها ممنونم.

آیا راهنما هم داشتید؟ چه کسی به شما کمک کرد که به ریاضی علاقه مند شوید و چطور؟

 افراد زیادی درمورد ریاضی روی من تاثیر گذاشتند. از خانواده و معلم هایم گرفته تا اساتید دانشگاه صنعتی شریف و دانشگاه هاروارد.

 شما در ایران تحصیل کردید. می شود کمی در مورد تفاوت آموزش ریاضی در ایران و آمریکا بگویید؟

 به سختی می توانم در مورد چنین چیزی اظهار نظر کنم، چون تجربه من از آمریکا محدود به چند دانشگاه مشخص می‌شود و سیستم آموزشی در دبیرستان های اینجا هم اطلاع چندانی ندارم. با این حال، باید بگویم که سیستم آموزشی ایران آن طور که خیلی از مردم اینجا فکر می کنند، نیست. من به عنوان یک فارغ التحصیل هاروارد، باید بارها برای خیلیا توضیح میدادم که در ایران زن ها حق دارند به دانشگاه بروند. درست است که در دوران دبیرستان مدارس دخترانه و پسرانه جدا هستند اما این مسئله جلوی شرکت آنها در المپیاد و اردوهای تابستانی را نمی‌گیرد. اما تفاوت ها هم کم نیستند، در ایران باید رشته خود را قبل از ورود به دانشگاه تعیین کرد و به علاوه یک آزمون سراسری برای پذیرش در دانشگاه وجود دارد و حداقل در دانشگاه ما اینطور بود که به جای دوره های پیشرفته، بیشتر به حل مسئله می پرداختیم.

 چه چیزی نظر شما را به مسائلی جلب کرد و آنها را در دوران تحصیل دنبال کردید؟

 وقتی به حال وارد شدم، بیشتر در ترکیب ها و جبر پیش زمینه داشتم. من همیشه از تحلیل های پیچیده لذت می برم اما چیز زیادی درباره آنها نمی دانستم. حالا که به آن زمان فکر می کنم، می بینم خیلی چیزها را نمی دانستم. من باید چیزهایی را یاد می گرفتم که دانشجویان لیسانس دانشگاه های خوب قبل از من می دانستند. من به سخنرانی های غیر رسمی کورت مک مولن میرفتم؛ البته بیشتر اوقات یک کلمه از حرف هایش را هم نمی‌فهمیدم! اما از بعضی نظرات  کورت درباره سوالات دانشجویان استفاده می کردم. برایم خارق العاده بود که چطور همه چیز را ساده و روشن توضیح می دهد؛ بنابراین به سوال کردن از او مشغول شدم و سوالات زیادی از این بحث ها بیرون آمد. تشویق های فوق العاده ارزشمند بود. همکاری با کورت تاثیر زیادی روی من گذاشت. حالا می گویم کاش بیشتر از اون چیزی یاد گرفته بودم! وقتی فارغ التحصیل شدم دیگر یک فهرست طولانی از ایده هایی که میخواستم دنبال کنم، داشتم.

 میشود تحقیق خود را به زبان ساده شهر دهید؟ آیا این تحقیق در حوزه های دیگر هم کاربرد دارد؟

 بیشتر تحقیقات من مربوط به ساختارهای هندسی روی سطوح و تغییر شکل آنها می‌شود. به طور کلی، من به درک سطوح هذلولوی علاقه مند هستم. گاهی اوقات خصوصیات یک سطح هذلولوی ثابت را می توان با بررسی فضای قیاسی که پارامترهای تمامی ساختارهای هذلولوی بر یک سطح هندسی را تعیین می کند، بهتر فهمید.

 این فضاهای قیاسی خود از نظر هندسی خیلی غنی هستند و به شکل طبیعی در دیفرانسیل، هندسه هذلولوی و جذب ظاهر می شوند. همچنین با فیزیک نظری، زمین شناسی و ترکیب هم ارتباط دارند. به نظر من خیلی جالب است که می شود یک مسئله را از چند جهت مشاهده کرد و با روش‌های مختلف به حل آن پرداخت.

فکر می کنید در آینده به تحقیق درباره چه مسائل و حوزه هایی بپردازید؟

 پیش بینی اش سخت است ولی من ترجیح می دهم آن مسائلی را دنبال کنم که کارم را به آنها شروع می کنم و به آن جایی برسم که همین ها نشان می دهند.

 می شود در مورد کار مشترک در مقابل کار انفرادی در حوزه تحقیق نظر بدهید؟ آیا مسائلی وجود دارند که حل آنها به روش مشترک بهتر باشد؟

 به نظر من همکاری خیلی جالب است و بحث با همکارانی با پیش زمینه های مختلف، یکی از سازنده ترین راه‌های پیشرفت است. ولی به طریقی ترجیح می‌دهم که هردو را انجام دهم، چرا که من هم مسائلی دارم که دوست دارم به شکل شخصی روی آنها کار کنم.

 به نظر شما چه چیزی رضایت بخش تر و سازنده تر است؟

 به نظر من آن لحظه که میگویی " آها!" و هیجان حل، کشف و درک چیزی جدید را حس می کنی؛ درست مثل این است که به بالای تپه برسی و منظره پایین را به خوبی ببینی. ولی بیشتر به مسیری طولانی می ماند که اصلاً قله‌ای برایش به چشم نمی خورد.

 فلوشیپ کلی در دانشگاه پرینستون برای تان چه فایده ای داشت؟

 این فرصت واقعاً خوبی برای من بود. من بیشتر اوقات مرا در پرینستون می گذراندم و تجربیات ارزشمندی به دست آوردم. فلوشیپ کلی این آزادی را به من داد تا درباره مسائل سخت تر فکر کنم، راحت تر رفت و آمد کنند و با ریاضیدان های زیادی به بحث بپردازم. روش تفکر من کند است و باید وقت زیادی را صرف تر و تمیز کردن ایده ها و پیشرفت کنم. بنابراین خیلی خوشحالم که مجبور نبودم نتیجه‌گیری ام را با عجله منتشر کنم.

 چه پیشنهادی برای جوان تر ها مثلاً دبیرستانی‌ها یا محققان جوان دارید که تازه می خواهند ریاضی را شروع کنند؟

 من در جایگاهی نیستم که بتوانم کسی را نصیحت کنم و خودم بیشتر از پندهای کاری وب سایت تری تانو استفاده می کنم! به علاوه هر کس سبک متفاوتی دارد و گاهی چیزی که برای من موثر بوده، ممکن است برای دیگران نتیجه‌ای نداشته باشد.

چه پیشنهادی برای کسانی دارید که دوست دارند بیشتر از ریاضیات سر در بیاورند، ریاضی چیست، چه نقشی در جامعه دارد و...؟ آنها بهتر است چه چیزهایی را مطالعه کنند؟ چطور باید پیشروی کنند؟

 چه سوال سختی! به نظر من لازم نیست همه ریاضیدان باشند ولی فکر می کنم خیلی از دانش آموزان فرصت کافی را به آن نمی‌دهند. خود من در دوران راهنمایی در درس ریاضی ضعیف بودم، حتی دلم نمی خواست در موردش فکر کنم. برای روشن است که بدون علاقه به ریاضیات، این موضوع خیلی بی هدف و خشک به نظر می رسد. زیبایی ریاضیات تنها برای کسانی روشن می‌شود که صبر کافی داشته باشند.

 لطفاً کمی از فعالیت‌های خود جدا از ریاضیات بگویید.

 من بیشتر وقتم را با خانواده ام می گذرانم؛ اما بیشتر فعالیت‌های فردی را ترجیح می دهم، من مطالعه و ورزش را در اوقات بیکاری خیلی دوست دارم.

از کتاب دونده صبور، یادنامه مریم میرزاخانی

  
مقاله‌ی قبلی »
« مقاله‌ی بعدی
دیگر مقالات سایت
انتقاد از نوجوان

انتقاد از نوجوان

مغز نوجوانان زمان شنیدن انتقادات مادرانه تعطیل می‌شود. دانشمندان آمریکایی دریافتند نواحی از مغز نوجوانان هنگامی که آن‌ها از جانب مادرانشان مورد انتقاد قرار می‌گیرند، غیرفعال شده...

دانش مغز Brain bee

دانش مغز Brain bee

دانش مغز یا همان Brain bee چیست؟
The Brain Bee یک رقابت برای دانش آموزان دبیرستانی است. دانش آموزان در مورد دانش مربوط به تحقیقات مغز و علوم اعصاب آزمایش می‌ش...

مریم میرزاخانی، ملکه ایرانی ریاضیات جهان

مریم میرزاخانی، ملکه ایرانی ریاضیات جهان

مریم میرزاخانی متولد بیست و دوم اردیبهشت ماه سال ۱۳۵۶ در تهران و استاد دانشگاه استنفورد است. میرزاخانی در ۳۱ سالگی به عالی ترین جایگاه دانشگاهی و مقام استادی رسید و در...