کلاس تخصصی المپیاد زیست شناسی، کمپبل تابستان 99 لینک خبرها
دسته‌بندی:   زیست شناسی

شاید خوب شد که دایناسورها منقرض شدند!

شاید خوب شد که دایناسورها منقرض شدند!

تصور کنید با برخورد یک سیارک ‌به زمین دایناسورها منقرض نشده بودند!

دنیای امروز چگونه بود؟ تاثیرحضور دایناسورها بر پستاندارانی مثل ما چه می توانست باشد؟

فاجعه‌ی انقراض دایناسورها، حادثه‌ای ست که به سختی می‌توان آن را تصور کرد. ۶۶ میلیون سال پیش سیارکی به قطر ۱۵ کیلومتر به زمین اصابت کرد که قدرت تخریبش از بمب اتمی فاجعه هیروشیما ۱۰ میلیارد بار بیشتر بود. تمام چیزهایی که در شعاع چندصد کیلومتری محل برخورد بود بعد از انفجار رادیواکتیو کاملا از بین رفت و لرزه‌های که از برخورد سیارک به وجود آمد، سونامی‌های عظیمی را بوجود آوردکه نیمی از زمین را به سرعت پیمودند.

به نظر میرسد که جو زمین هم احتمالا آتش گرفته و تمام جانوران با وزن بیشتر از ۲۵ کیلوگرم، از بین رفته اند. تقریبا ۷۵ درصد از تمام گونه‌های موجودات زنده که دایناسورها هم جزء آنها بودند منقرض شدند و تنها دایناسورهای کوچک پرنده که پرندگان امروز از نسل آنها هستند، جان سالم به در بردند. اگر تاریخ جور دیگری پیش می‌رفت چه اتفاقی می افتاد؟ اگر آن سیارک به زمین نمی‌خورد و فقط از نزدیکی سیاره ما عبور می‌کرد یا فقط چند لحظه زودتر به زمین می‌رسید چه میشد؟ یکی از زمین شناسان دانشگاه تگزاس به نام شان گولیک، می‌گوید که اگر آن سیارک فقط چند لحظه زودتر یا حتی دیرتر به زمین رسیده بود، ممکن بود به  آب‌های کم‌عمق شبه جزیره یوکاتان مکزیک برخورد نکند و در اقیانوس اطلس یا آرام غوطه‌ور شود. همین تغییر کوچک باعث میشد بخشی از نیروی عظیم تخریبی را جذب کند و شاید انفجار رسوبات گوگردی اتفاق نیفتدکه تا ماه‌ها و سال‌ها بعد جو زمین را فرا گرفتند. به هرحال به نظر میرسد همین تغییر هم نمی‌توانست جلوی فاجعه و انقراض بزرگ را بگیرد، ولی برخی دایناسورهای بزرگ شاید زنده می ماندند.

آیا امکان داشت دایناسورها امروز در سیاره ما بودند؟ دایناسورهای جدیدی که ممکن بود از دایناسورهای نجات یافته از انقراض به وجود آید چه نوع بودند؟ آیا امکان این که دایناسورها در مسیر تکامل خود به هوشی انسان‌گونه دست پیدا کنند وجود داشت؟ آیا انسان می توانست راهی برای زنده ماندن در کنار این موجودات عظیم الجثه پیدا کند؟ شاید شبیه چیزی که در فیلم "دایناسور خوب" ساخته کمپانی دیسنی می بینیم.ناسورها منقرض نشده بودند، ممکن بود آسمان امروز شهرهای ما تحت سلطه پتروسورهای غول‌پیکر با بال‌های عظیم باشد. بعضی پژوهشگران استدلال می‌کنند که ممکن بود بدون برخورد سیارک هم دوران سلطه دایناسورها بر روی زمین در حال پایان بوده باشد.

دیرین‌شناس دانشگاه بریستول بریتانیا می‌گوید: "من دیدگاه تاحدودی غیرمتعارف را دنبال می‌کنم و اعتقاد دارم که دایناسورها به هر حال به دلیل سرمایش اقلیمی منقرض می شدند. آنها تا پایان دوران کرتاسه هم به سختی قدرت خود را حفظ کرده بودند، اما می‌دانیم که پستانداران رو به تنوع بودند و دایناسورها از حدود ۴۰میلیون سال قبل در حال منقرض شدن بودند." این دیرین شناس معتقد است که دایناسورها  به هر حال جای خودشان را به پستانداران می دادند و همچنین در یکی از مقاله‌های پژوهشی خود گفته است که دایناسورها در جایگزین کردن گونه‌های منقرض شده، بسیار کندتر از پستانداران بوده‌اند.

در کنار این دیدگاه برخی کارشناسان دیگر دیدگاه کاملا متفاوتی دارند. تام هولتس، پژوهشگر دایناسورهای گوشتخوار از دانشگاه مریلند آمریکا، تایید می‌کند که  احتمال انقراض دایناسورها زیاد بود که علت آن می‌توانست انفجار بزرگ و فوران گدازه‌های آتشفشانی در هند باشد. با این حال آقای هولتس می گوید که "به جز این در دوران پالئوسن که دقیقا بعد از دوران کرتاسه بوده عامل دیگری را نمی‌توان پیدا کرد که بر شرایط زیستی دایناسورها تاثیرگذاشته باشد و به خاطر همین دایناسورهای دوران کرتاسه قاعدتا می توانستند در این دوران هم به راحتی  زندگی کنند." پژوهشگر دانشگاه ادینبورگ می گوید که دایناسورها به مدت ۱۶۰ میلیون سال به خوبی زندگی کردند و در مقابل تغییرات اقلیمی دوام آوردند و دارای تنوع زیادی هم بودند. همچنین این پژوهشگر گفته اند که "دایناسورها همچنان در اواخر دوران کرتاسه می توانستند به خوبی با محیط انطباق پیدا کنند و این  نشانه گونه‌ای در حال انقراض نیست که صرفا منتظر نشسته تا یک سیارک بیاید و آنها را از بین ببرد. این نشانه گروهی از جانوران است که قابلیت‌ تکامل بسیار داشته‌اند."

اگر فرض کنیم که دایناسورها بقا یافته بودند، این پرسش به وجود می آید که چه عواملی ممکن بود به تکامل آنها شکل دهد؟ شاید تغییرات اقلیمی می‌توانست اولین مانع بزرگ باشد. ۵۵ میلیون سال قبل بعد از پدیده‌ای با نام "حداکثر حرارتی پالئوسن-ائوسن" شناخته می‌شود، میانگین دمای جهانی ۸ درجه از امروز گرمتر شد و جنگل‌های بارانی تقریبا تمام زمین را فراگرفتند.

در این دنیای گلخانه‌ای با این حجم از گیاهان سبز شاید بسیاری از ساروپودهای گردن‌دراز رشدشان سریعتر می‌شد، در سن کمتری جفت‌گیری می‌کردند و جثه‌شان هم کوچکتر می‌شد. حتی بدون این آزمایش فکری نیز، پژوهشگران فهمیدند که تعداد کمی ساروپود "کوتوله" که هم‌اندازه گاوهای امروزی بوده‌اند، در پایان دوران کرتاسه در جزایر اروپایی زندگی می‌کردند. ظهور گیاهان گلدار یکی دیگر از روندهای زیستی در پایان دوران کرتاسه بود که نسبت به سرخس‌های دوران ژوراسیک ارزش غذایی آنها بیشتر بود. شاید جثه عظیم ساروپودها به خاطر کالری کم سرخس‌ها بوده باشد که جانوران برای هضم این گیاهان به معده بزرگتری احتیاج داشتند. در کنار گیاهان گلدار، گیاهان میوه‌دار هم به وجود آمدند که تکامل این گیاهان با پستانداران و پرندگان همزمان شد و به گسترش بذر آنها کمک کرد. آیا امکان داشت دایناسورهایی مثل میمون‌ها تکامل پیدا کنند تا از این منابع غذایی تازه استفاده کنند؟

یک دیرین‌شناس دانشگاه استاکتون در نیوجرسی، می‌گوید: "تعداد زیادی از پرنده‌ها میوه می‌خورند. به همین خاطر ممکن است دایناسورهای غیرپرنده‌ای هم بوده باشند که با میوه‌خواری منطبق شده باشند." آقای بروسات هم موافق است که "بعضی دایناسورهای کوچک و پردار ممکن است راه نخستی‌ها را رفته باشند" و مانند لمورها از شاخه درختان آویزان شده باشند.

از رویداد بزرگ دیگری که ۳۴ میلیون سال قبل در تاریخ زمین به وقت گذار از دوران ائوسن به دوران الیگوسن اتفاق افتاد، جدا شدن آمریکای جنوبی از جنوبگان بود. این اتفاق باعث به وجود آمدن جریان اقیانوسی قطبی شد که باعث به وجود آمدن کلاهک یخی قطب جنوب و سرمایش و خشکی جهانی شد. بعد از آن در طول دوران زمین‌شناسی الیگوسن و بعد از آن در دوران میوسن، علفزارها در سراسر سواحل بزرگ زمین زیاد شدند. آقای هولتس می‌گوید که با افزایش علفزارها "پستانداران گیاهخوار با پاهای قلمی و پرسرعت نیز بیشتر شدند. زیرا دیگر امکان پنهان شدن در علفزارهای باز و گسترده وجود نداشت." این در تاریخی است که حیوانات چراخوار و سم‌دار تنوع زیادی پیدا کرده اند و بعد از آن تنوع شکارچیان گوشتخوار نیز بیشتر شد. درن نایش، دیرین‌شناس مهره‌داران در دانشگاه ساوتمپتون بریتانیا، گفته است که شاید در تاریخی موازی که دایناسورها منقرض نشده بودندَ، دایناسورهای علف خار با سرعت زیاد از اجداد شاخدار خود یعنی تریسراتوپس‌ها یا گیاهخوارانی مثل هیپسیلوفدون‌ها به وجود می‌آمدند. آقای نایش همینطور گفته اند که "دایناسورها مزیت‌های تکاملی بسیاری داشتند که به دست آوردن آنها برای پستانداران زمان زیادی برده است." به همین خاطر برای زنده ماندن در علفزارها هم از جهات بیشتری برتری داشتند. برای مثال دایناسورها  تقریبا هزار دندان در آرواره قدرتمند خود داشتند که در مقایسه با ۴۰ دندان اسب‌های امروزی، جویدن علف  فعالیت سخت و زمانبری برای آنها نبوده است. همچنین دایناسورها قدرت بینایی بهتری نسبت به پستانداران داشتند که می توانستند رنگ‌ ها را به خوبی تشخیص دهند و این  برای تشخیص سریع خطر در علفزار به آنها می کرد.

مانعی دیگر که دایناسورها اگر زنده بودند باید از سر می‌گذراندند، دوره‌های مختلف یخبندان زمین در طول ۲.۶ میلیون سال گذشته بوده است. ولی ما می‌دانیم که دایناسورهایی که در دوران کرتاسه زندگی می کردند بالای دایره قطبی شمالی بوده اند و به همین دلیل با سرما کنار آمده بودند. به گفته درن نایش "شاید می توانستیم  در مناطق سردتر شاهد تکامل دایناسورهایی باشیم که همه ی بدن‌شان از سر تا پا و دم، پوشیده از پر یا خز باشد." اقیانوس‌ها جایی است که دایناسورها تجربه زیادی در اکتشاف آن نداشته‌اند. برخی از آنها مثل اسپینوسور یا دایناسور تیغی فقط خودشان را در آب رودخانه خیس می‌کردند و با پیدا شدن فسیل آنکیلوسورها در رسوبات دریایی می توان فهمید که در نواحی ساحلی زندگی می‌کردند. اگر اسپینوسورها و آنکیلوسورها منقرض نشده بودند می توانستند مسیر تکاملی وال‌های پستاندار را دنبال کنند و جانورانی تماما آبزی شوند؟ شاید آنها برای تخم‌گذاری به ساحل باز می گشتند تا اینکه در نهایت در آب تولید مثل کنند. در جهانی که دایناسورها بقا یافته اند و قلمرو آنها به زمین و آسمان و دریا گسترش یافته، سرنوشت پرندگان و پستانداران چه میشد؟ درن نایش می‌گوید که در دنیای دایناسورها  این امکان وجود داشت که همچنان تنوع کنونی پرندگان را داشته باشیم، اما استفن بروسات می گوید پستانداران ماجرای دیگری می‌داشتند و تعداد آنها متنوع اما به گونه‌های کوچک و در سایه مثل موش‌ها و نخستی‌های درخت‌نشین محدود می‌شد. بعد از این آیا ممکن بود که گونه‌هایی مانند انسان اصلا فرصت تکامل نیابند و به وجود نیایند؟

آقای نایش می‌گوید: "برخی از پستانداران قبل از واقعه انقراض دایناسورها متکامل شده بودند. بنابر این همچنان احتمال به وجود آمدن نخستی‌ها و شاید گونه‌ای شبیه انسان وجود می‌داشت. همچنین باید در نظر داشته باشیم که ما نیز در دنیایی پر از پستانداران غول‌پیکر تکامل یافته‌ایم." اجداد ما در جوار جانوران عظیم‌الجثه و خطرناک زندگی کرده‌اند و  راهکارهایی برای بقا پیدا کرده اند. با این فرضیه که امکان به وجود آمدن پستانداران هوشمندی مثل انسان در صورت بقای دایناسورها می‌توانست امکانپذیر باشد، آیا خود دایناسورها هم به شکل گونه‌های هوشمند تکامل می یافتند؟ یک پژوهشگر موزه طبیعت کانادا به نام راسل دیل در سال ۱۹۸۲ ادعا ‌کرد که امکان تکامل دایناسورهای هوشمند وجود داشته است. او معتقد بود  که اندازه مغز دایناسور گوشتخواری به اسم ترودون، به طور غیرمعمول بزرگ بوده است و این امکان وجود داشت که روزی به شکل گونه‌ای هوشمند از دایناسورها تکامل یابد. اما تام هولتس معتقد بود این امکان بسیار ضعیف بوده، زیرا مسیر تکاملی انسان بسیار خاص بوده است و دایناسورها برای طی کردن این راه باید می‌توانستند روی دو پا راه روند و دست‌هایی برای کنترل و کار با ابزار پیدا می‌کردند. ولی درن نایش می‌گوید: "حتی اگر دایناسورهایی با مغز بزرگ و هوشمند می داشتیم، اما آنها همچنان شبیه دایناسور می‌بودند. این نوعی ٬انسان‌انگاری٬ است اگر فکر کنیم، تمام جانوران هوشمند باید شبیه انسان تکامل یافته باشند." اما با همه این نظریه‌پردازی‌ها، اگر دایناسورها می توانستند از برخورد سیارک جان سالم به در برند و از میلیون‌ها سال موانع نیز به سلامت عبور کنند، نمی دانیم که در دنیای معاصر در چه وضعیتی بودند. با توجه به خطر انقراض بسیاری از پستانداران بزرگ امروزی، این امکان بود که امروز برای دیدن چند دایناسوری که از انقراض جان سالم به در برده اند هم آرزوی سفر به پارک‌های حفاظت شده را داشته باشیم و در کمپین‌های زیست محیطی برای حفظ بقای آنها مشارکت کنیم.

دیگر مقالات سایت
خویشاوند دایناسورهای 'پارک ژوراسیک'

خویشاوند دایناسورهای 'پارک ژوراسیک'

با تحقیق مجدد توسط پژوهشگران دانشگاه امپریال کالج لندن بر روی فسیل دایناسوری که از هفتاد سال پیش در محل موزه تاریخ طبیعی فرانسه وجود دارد، کشف شد که فسیل این داینا...

المپیاد سلول‌های بنیادی و پزشکی بازشناختی

المپیاد سلول‌های بنیادی و پزشکی بازشناختی

المپیاد سلول‌های بنیادی و پزشکی بازشناختی چیست؟

این المپیاد در سه مرحله به صورت متمرکز برگزار می‌شود. آزمون مرحله او...

دکتر ایمان افتخاری

دکتر ایمان افتخاری

ایمان افتخاری در 13 اسفند سال 1358 در گلپایگان متولد شد و حدود هشت سال داشت که خانواده‌اش به تهران مهاجرت کردند. او شاگرد ممتازی در مدرسه بود و با ورود به دبیرستان...